UOKiK ukarał bank za ukrywanie praw przy kredytach do fotowoltaiki

Decyzja Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wymusiła na AS Inbanku zapłatę prawie 4,7 mln zł kary za praktyki naruszające prawa nabywców instalacji fotowoltaicznych i pomp ciepła finansowanych kredytem.

Czym są kredyty wiązane i dlaczego to ważne?

Kredyt wiązany to umowa pożyczki bezpośrednio powiązana z konkretnym zakupem towaru lub usługi. Różni się od kredytu niewiązanego tym, że konsument otrzymuje ochronę prawną obejmującą obie strony transakcji — zarówno sprzedawcę, jak i kredytodawcę. Ta ochrona jest kluczowa, bo gdy sprzedawca nie wywiąże się ze swoich zobowiązań, konsument może żądać wykonania od banku, a także skutecznie odstąpić od obu umów jednocześnie.

AS Inbank zamiast traktować umowy jako wiązane, klasyfikował je jako niezwiązane, co w praktyce oznaczało pozbawienie konsumentów tych praw. Dla kupującego instalację fotowoltaiczną oznaczało to pozostanie bez możliwości odwołania się do banku, jeśli wykonawca nie ukończy pracy lub zainstaluje urządzenie wadliwie.

Jakie konkretnie praktyki bank naruszył?

UOKiK zakwestionował trzy zasadnicze praktyki banku:

Brak informacji o rzeczywistym charakterze umowy

Bank nie informował konsumentów, że zawierają umowę kredytową wiązaną ze sprzedażą. Zamiast tego dokumenty sugerowały, że kredyt jest niezwiązany z konkretnym zakupem. To fundamentalne wprowadzenie w błąd — konsument nie wiedział, jakie prawa mu przysługują.

Niejasności przy chęci odstąpienia od kredytu

Gdy konsument chciał wycofać się z umowy po tym, jak bank już przekazał pieniądze sprzedawcy, bank nie wyjaśniał jasno, że ma prawo do skutecznego odstąpienia od obu umów naraz. Procedura była przedstawiana w sposób sugerujący, że konsument traci pieniądze lub że odstąpienie dotyczy tylko kredytu, a nie zakupu.

Ukrywanie prawa do żądania od banku

Najpoważniejsza praktyka dotyczyła praw konsumenta w sytuacji, gdy sprzedawca nie wykonał umowy. Bank nie zamieszczał w dokumentach informacji, że konsument może żądać wykonania zobowiązania bezpośrednio od kredytodawcy. To prawo wynika z charakteru kredytu wiązanego, ale AS Inbank je ukrywał.

Jaki był udział sprzedawców w tym schemacie?

Sprzedawcy instalacji fotowoltaicznych i pomp ciepła współpracowali z bankiem przy przygotowaniu umów i wniosków kredytowych. To wskazuje, że problem miał charakter systemowy — nie była to przypadkowa praktyka pojedynczych pracowników, ale świadoma strategia całego łańcucha sprzedaży. Sprzedawcy mieli interes w tym, by konsumenci nie wiedzieli o swoich prawach, bo zmniejszało to ryzyko reklamacji i zwrotów.

Co to oznacza dla konsumenta?

Dla osób, które kupiły instalację fotowoltaiczną lub pompę ciepła finansowaną kredytem w AS Inbanku, decyzja UOKiK ma praktyczne znaczenie. Jeśli zawierały umowę z tym bankiem i sądzą, że ich prawa zostały naruszone, mogą:

• Żądać zwrotu poniesionych strat — jeśli bank nie ujawnił im praw do odstąpienia od obu umów jednocześnie
• Wznowić procedurę odstąpienia — jeśli wcześniej zrezygnowali, myśląc że nie mają takiego prawa
• Domagać się wykonania od banku — jeśli sprzedawca nie wykonał pracy, a bank utrudniał konsumentowi dostęp do tego prawa

Kara dla banku nie oznacza automatycznego zwrotu pieniędzy poszkodowanym konsumentom — to kwestia indywidualnych roszczeń. Jednak decyzja UOKiK stanowi dowód na to, że praktyki banku były niezgodne z prawem, co wzmacnia pozycję konsumenta w ewentualnym sporze.

Jakie przepisy regulują kredyty wiązane?

Kredyty wiązane są regulowane przez ustawę o kredycie konsumenckim. Prawo wyraźnie stanowi, że kredytodawca odpowiada za wykonanie umowy sprzedaży towaru lub usługi w takim samym stopniu co sprzedawca. To oznacza, że bank nie może się ukrywać za tym, że „tylko pożyczył pieniądze” — odpowiada za całą transakcję.

Prezes UOKiK Tomasz Chróstny skomentował sprawę słowami: „Odwiązanie kredytu od zakupu nie może oznaczać odwiązania banku od praw konsumenta”. To jasne stanowisko pokazuje, że niezależnie od tego, jak bank klasyfikuje umowę wewnętrznie, jeśli faktycznie jest wiązana — prawo konsumenta obowiązuje.

Czy to pierwszy przypadek takiego naruszenia?

Decyzja UOKiK wobec AS Inbanku nie jest odosobnionym przypadkiem. Praktyki związane z niedoinformowaniem konsumentów o prawach przy kredytach wiązanych pojawiają się w branży regularnie. Jednak wysokość kary — prawie 4,7 mln zł — pokazuje, że urząd traktuje to poważnie i będzie karać instytucje finansowe za takie praktyki.

Dla konsumentów to sygnał, by być czujnym przy zawieraniu umów kredytowych do dużych zakupów. Zawsze warto sprawdzić, czy kredyt jest wiązany, i upewnić się, że bank wyraźnie informuje o przysługujących prawach.