Konflikt wokół reformy kredytów: UOKiK kontra rząd i banki

Reforma systemu ochrony konsumenta w sektorze kredytów napotyka poważne przeszkody polityczne i instytucjonalne. Prace nad zmianą wskaźników referencyjnych, zapowiadane od czterech lat, stanęły w miejscu z powodu konflikt między Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów a rządem oraz instytucjami finansowymi.

Dlaczego reforma trwa tak długo?

Pracami nad reformą wskaźników referencyjnych kierowała Narodowa Grupa Robocza, jednak jej działalność zdominowana została przez przedstawicieli sektora bankowego. Ta sytuacja skłoniła instytucje ochrony konsumenta do wycofania się z udziału w pracach grupy, co wyraźnie wskazuje na brak porozumienia co do kierunku zmian.

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Tomasz Chróstny w wypowiedzi udzielonej 11 sierpnia zaproponował znacznie bardziej ambitne rozwiązania niż te dyskutowane w pracach grupy. Jego postulaty obejmowały rozszerzenie katalogu naruszeń w ustawie o kredycie konsumenckim oraz objęcie sankcją przypadków uruchomienia kredytu darowanego bez zgody kredytobiorcy.

Jakie zmiany proponuje UOKiK?

Prezes Chróstny postulował również zniesienie górnego limitu kredytu konsumenckiego, który obecnie wynosi 255 550 zł. Ta propozycja spotkała się z ostrą krytyką ze strony sektora bankowego, Komisji Nadzoru Finansowego oraz Ministerstwa Finansów, które obawiają się zbyt szerokich ograniczeń dla działalności kredytowej.

Konflikt poglądów zaowocował zmianą w podziale kompetencji. W maju br. upoważnienie do prac nad projektem ustawy zostało odebrane UOKiK, a jego realizacja przypadła Ministerstwu Sprawiedliwości, które będzie pisać projekt od nowa. Decyzja ta oznacza, że perspektywa konsumentów może być słabiej reprezentowana w ostatecznym kształcie reformy.

Co to oznacza dla konsumentów?

Zmiana w kierowaniu pracami legislacyjnymi ma bezpośrednie znaczenie dla przyszłych praw konsumentów. Jeśli propozycje UOKiK nie znajdą odzwierciedlenia w projekcie Ministerstwa Sprawiedliwości, konsumenci mogą zyskać mniej rozszerzoną ochronę przed praktykami banków. Szczególnie istotne jest pytanie, czy zniesienie limitu kredytu konsumenckiego rzeczywiście dojdzie do skutku — jego utrzymanie oznacza, że kredyty powyżej progu pozostaną poza regulacją ustawy o kredycie konsumenckim.

Jakie terminy są kluczowe?

Polska ma obowiązek wdrożyć dyrektywę CCD2 do 20 listopada br. To stanowi zewnętrzny termin graniczny, do którego reforma musi być gotowa. Jednocześnie, od 1 stycznia 2027 roku wskaźnik PolSTR zastąpi WIBOR, co będzie miało wpływ na sposób liczenia oprocentowania kredytów hipotecznych i konsumenckich. Kadencja Chróstnego w stanowisku prezesa UOKiK kończy się w maju 2028 roku.

Kluczowe terminy	Data/Okres
Wdrożenie dyrektywy CCD2	20 listopada br.
Zastąpienie WIBOR wskaźnikiem PolSTR	1 stycznia 2027 r.
Koniec kadencji Chróstnego na stanowisku	maj 2028 r.
Zapowiedź reformy wskaźników	4 lata wstecz

Precedens: historia Rzecznika Finansowego

Przesłanką do obawy konsumentów może być los poprzedniego rzecznika — Bohdana Pretkiela. Wydał on pogląd wspierający badanie klauzul zmiennego oprocentowania pod kątem abuzywności oraz poparł konsumentów w sprawie o złotowy kredyt hipoteczny. Niespełna miesiąc po wysłaniu pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej został odwołany przed końcem kadencji w 2024 roku. Fakt ten sugeruje, że stanowiska prokonsuenckie mogą napotykać opór polityczny.

Konflikt wokół reformy wskaźników referencyjnych nie jest jedynie technicznym sporem między instytucjami. Odzwierciedla on głęboką rozbieżność między dążeniami do silniejszej ochrony konsumenta a interesami sektora finansowego. Wynik tego starcia będzie miał wymierny wpływ na warunki, na jakich Polacy będą zaciągać kredyty przez kolejne lata.