Right to Repair 2026: obowiązkowe naprawy i kary do 40 tys. zł

Unijna dyrektywa Right to Repair wejdzie w życie 31 lipca 2026 r. i zmieni fundamentalnie relacje między producentami elektroniki, handlowcami oraz konsumentami — zamiast wyrzucania zepsutych urządzeń będzie obowiązkowa możliwość naprawy.

Dlaczego Right to Repair zmienia rynek elektroniki?

Problematyka jednorazowej elektroniki i AGD ma wymiar nie tylko ekonomiczny, ale przede wszystkim ekologiczny. Przedwczesne wyrzucanie naprawialnych produktów generuje w Unii Europejskiej około 35 mln ton elektroodpadów rocznie, co wiąże się ze zużyciem blisko 30 mln ton surowców oraz emisją ponad 260 mln ton gazów cieplarnianych. Komisja Europejska szacuje, że rozwój rynku napraw może przynieść europejskiej gospodarce nawet 4,8 mld euro dodatkowej wartości rocznie.

Dyrektywa jest odpowiedzią na rosnący problem modelowania biznesu, w którym producenci celowo projektują produkty trudne do naprawy, zmuszając konsumentów do zakupu nowych urządzeń. Right to Repair ma to zmienić — naprawialność stanie się obowiązkiem, a nie opcją.

Jakie obowiązki czekają producentów i serwisantów?

Przygotowany przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów projekt ustawy wdrażającej dyrektywę do polskiego prawa zakłada szereg nowych zobowiązań dla przedsiębiorców:

Dostęp do części zamiennych i dokumentacji

Producenci będą musieli zapewniać dostęp do części zamiennych, dokumentacji technicznej i narzędzi umożliwiających naprawę urządzeń również po zakończeniu okresu gwarancyjnego. Produkty mają być projektowane w sposób umożliwiający ich łatwiejszy demontaż oraz serwisowanie. Obowiązek ten dotyczy minimum 10 lat od wprowadzenia produktu na rynek.

Dodatkowy rok ochrony konsumenckiej

Konsumenci, którzy zdecydują się na naprawę zamiast zwrotu towaru, otrzymają dodatkowy rok ochrony konsumenckiej. Oznacza to, że okres, w którym mogą dochodzić swoich praw, zostanie wydłużony — co ma zachęcić do wyboru naprawy jako alternatywy dla wymiany produktu.

Rozsądne ceny napraw

Dyrektywa wymaga, aby ceny części zamiennych i usług naprawczych były “rozsądne”. Jednak pojęcie to nie zostało precyzyjnie zdefiniowane w projekcie ustawy, co budzi zastrzeżenia branży i organów nadzoru.

Kary za utrudnianie napraw

Firmy, które będą utrudniać naprawy, odmówią dostępu do części lub usług, albo ustalą nieuzasadnione ceny, mogą otrzymać kary do 40 tys. zł. Kary mogą być nakładane przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz wojewódzkie inspektoraty inspekcji handlowej.

Które produkty są objęte dyrektywą?

Kategoria produktu	Przykłady	Okres dostępu do części
Urządzenia AGD	Pralki, zmywarki, odkurzacze, suszarki	min. 10 lat
Urządzenia chłodnicze	Lodówki, zamrażarki	min. 10 lat
Elektronika konsumencka	Telefony komórkowe, wyświetlacze	min. 10 lat
Urządzenia sieciowe	Serwery, routery	min. 10 lat
Pojazdy elektryczne	Rowery, skutery elektryczne	min. 10 lat

Obawy branży i organów nadzoru

Projekt ustawy spotkał się z licznymi uwagami od inspektoratów handlowych, ministerstw i organizacji branżowych. Główne zastrzeżenia dotyczą:

Nieprecyzyjne pojęcia

Pomorski Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej zwraca uwagę na brak kryteriów pozwalających na stwierdzenie, kiedy dana cena jest “rozsądna”. Projekt nie zawiera odniesienia do kosztów części zamiennych, nakładu pracy, przeciętnych cen rynkowych czy relacji naprawy do wartości nowego produktu. W praktyce ocena, czy dana cena jest rozsądna, będzie utrudniona, co może uniemożliwiać skuteczne egzekwowanie obowiązków od producentów oraz dochodzenie praw przez konsumentów.

Ryzyko polega na tym, że producenci mogą ustalać opłaty na poziomie “formalnie uzasadnionym, lecz na tyle wysokim, że konsumenci będą rezygnowali z naprawy na rzecz zakupu nowego towaru” — co byłoby obejściem ducha dyrektywy.

Wzrost sporów konsumenckich

Inspektorat w Poznaniu przestrzega przed wzrostem liczby spraw ADR (polubownego rozwiązywania sporów). Wydłużenie okresu, w którym konsument będzie mógł korzystać z ochrony, może prowadzić do więcej postępowań dotyczących braku realizacji odpowiedzialności przez przedsiębiorcę, odmowy doprowadzenia towaru do zgodności w wybrany przez konsumenta sposób, czy dostarczenia towaru odnowionego bez uprzedniej zgody.

Wzrost kosztów dla przedsiębiorców

Lubuski inspektorat zwraca uwagę na to, że regulacja może prowadzić do zwiększenia kosztów po stronie przedsiębiorców, którzy będą ponosić odpowiedzialność przez dłuższy okres niż obecnie — dodatkowy rok ochrony dla konsumenta stanowi znaczące obciążenie dla branży.

APPLIA — jedyna w Polsce organizacja reprezentująca producentów i importerów AGD — pisze o konieczności doprecyzowania wielu pojęć, w tym dotyczących odpowiedzialności za naprawę. Organizacja wskazuje, że obowiązek udostępniania informacji o orientacyjnych cenach “typowej naprawy towaru” będzie trudny do zrealizowania w sposób jednolity i precyzyjny, ponieważ koszt naprawy zależy od wielu czynników: kategorii towaru, modelu, rodzaju usterki, ceny części, pracochłonności, sposobu organizacji serwisu, lokalizacji punktu napraw, kosztów dojazdu, inflacji oraz innych kosztów zmieniających się okresowo.

Co to oznacza dla konsumentów?

Dla konsumentów Right to Repair to przede wszystkim rozszerzenie praw i możliwości. Zamiast być zmuszonym do kupienia nowego urządzenia po pierwszej awarii, będzie mógł żądać naprawy przez co najmniej rok po upływie gwarancji producenta (w zależności od kategorii produktu). Ceny napraw powinny być uzasadnione i przystępne, a producenci nie będą mogli utrudniać dostępu do serwisu czy części zamiennych.

Jednocześnie konsumenci mogą spodziewać się większej liczby sporów z przedsiębiorcami, jeśli pojęcia takie jak “rozsądna cena” pozostaną niejasne. Dlatego właśnie organy nadzoru apelują o doprecyzowanie przepisów przed wejściem dyrektywy w życie.

Harmonogram wdrożenia w Polsce

Polska, tak jak inne kraje unijne, ma czas do 31 lipca 2026 r. na wdrożenie zapisów dyrektywy do krajowego prawa. Projekt ustawy opublikowany w połowie czerwca 2024 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji czeka na ostateczne zatwierdzenie. Ministerstwa i organy nadzoru przekazały swoje uwagi, które dotyczą głównie doprecyzowania pojęć, kryteriów nakładania kar oraz obowiązków przedsiębiorców.

Ministers Rozwoju i Technologii pisze o braku jednoznacznych kryteriów do nakładania wysokich kar (do 40 tys. zł) na przedsiębiorców, zaś Resort Finansów i Gospodarki proponuje doprecyzowanie zapisu o nieodpłatnym użyczeniu konsumentowi towaru zamiennego — wskazanie, kto dokonuje użyczenia i że następuje ono na żądanie konsumenta.

Dyrektywa Right to Repair to krok w stronę bardziej zrównoważonego modelu konsumpcji, ale jego wdrożenie będzie wymagało precyzyjnych regulacji, aby zarówno konsumenci, jak i producenci mieli jasne zasady gry.