Kredytobiorcy przestaną płacić raty. Nowa ustawa o frankach

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach dotyczących spraw kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego wprowadza automatyczne wstrzymanie spłaty rat dla kredytobiorców pozywających banki — bez konieczności ubiegania się o zabezpieczenie roszczenia. Regulacja została podpisana przez prezydenta 17 lipca i wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Automatyczne wstrzymanie rat — największa zmiana dla frankowiczów

Do tej pory kredytobiorcy chcący przestać płacić raty musieli występować do sądu o zabezpieczenie roszczenia. Sąd mógł się na to zgodzić, ale wymagało to wydania osobnej decyzji, którą bank mógł zaskarżyć. Nowy system zmienia tę procedurę całkowicie.

Od momentu doręczenia odpisu pozwu bankowi kredytobiorca będzie mógł przestać regulować świadczenia wynikające z zakwestionowanej umowy. Kluczowe: wstrzymanie spłaty nastąpi dopiero po doręczeniu pozwu bankowi, a nie już w chwili złożenia pozwu w sądzie. Od tego momentu bank nie będzie mógł potraktować tego jako niewykonania umowy, wypowiedzieć kredytu ani przekazać negatywnej informacji do biura informacji gospodarczej lub instytucji wymieniającej dane o zadłużeniu.

“To ważny krok dla usprawnienia pracy sądów i skutecznej ochrony konsumentów” — mówi dr Aneta Wiewiórowska-Domagalska, pełnomocniczka ministra sprawiedliwości ds. ochrony praw konsumenta.

Kto skorzysta z nowych przepisów?

Najważniejsza informacja dla frankowiczów: nowe przepisy nie będą dotyczyć wyłącznie pozwów składanych po wejściu ustawy w życie. Obejmą również sprawy już rozpoczęte i dotąd niezakończone.

Jeżeli pozew został wcześniej doręczony bankowi, wstrzymanie spłaty nastąpi w dniu wejścia ustawy w życie. Trwające postępowania dotyczące wniosków o zabezpieczenie oraz zażaleń na decyzje w tej sprawie zostaną umorzone z mocy prawa. Oznacza to, że z nowych zasad skorzystają także frankowicze, których proces trwa od miesięcy lub lat, ale którzy nadal spłacają kredyt, ponieważ nie otrzymali zabezpieczenia.

Zmiany proceduralne przyspieszą rozpoznawanie spraw

Ustawa wprowadza również szereg zmian proceduralnych mających na celu przyspieszenie postępowań:

• Posiedzenia niejawne: Sądy będą mogły częściej rozpoznawać sprawy na posiedzeniach niejawnych, bez udziału stron.
• Przesłuchania zdalne: Świadkowie będą przesłuchiwani zdalnie, co ograniczy konieczność stawiennictwa w sądzie.
• Zeznania na piśmie: Sądy będą mogły odbierać zeznania stron na piśmie zamiast ustnie.
• Apelacje przez jednego sędziego: W postępowaniu apelacyjnym zasadą stanie się rozpoznawanie sprawy przez jednego sędziego. Skład trzyosobowy pozostanie możliwy wyłącznie w sprawach szczególnie skomplikowanych lub precedensowych.
• Uprawnienia referendarzy: Referendarze sądowi będą mogli umarzać postępowania po cofnięciu pozwu albo apelacji.
• Kontrola Sądu Najwyższego: SN otrzyma możliwość ponownego sprawdzenia, czy istnieją podstawy do rozpatrywania przyjętej wcześniej skargi kasacyjnej banku. Jeżeli dane zagadnienie zostało już wyjaśnione i nie wymaga kolejnej wykładni, SN będzie mógł odmówić rozpoznania skargi.

Powództwo wzajemne — rozliczenie obu stron w jednym procesie

Ustawa umożliwia również bankowi wniesienie powództwa wzajemnego aż do zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji. Ma to pozwolić na rozliczenie roszczeń obu stron w jednym procesie zamiast prowadzenia dwóch osobnych spraw — jednej z pozwu konsumenta, a drugiej z pozwu banku. Sąd będzie jednak mógł wyłączyć powództwo wzajemne do osobnego postępowania, jeżeli jego wspólne rozpoznawanie nadmiernie przedłużyłoby proces.

Skala problemu — 25 proc. spraw cywilnych w sądach okręgowych

Parametr	Wartość
Udział spraw frankowych w sądach okręgowych	~25% wszystkich oczekujących spraw cywilnych
Udział spraw frankowych w sądach apelacyjnych	~70% wszystkich oczekujących spraw
Data pomiaru	Koniec pierwszego kwartału 2026 r.

Co to oznacza dla kredytobiorców i systemu sądowego?

Skala problemu frankowego jest ogromna. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości na koniec pierwszego kwartału 2026 r. procesy frankowe stanowiły około 25 proc. wszystkich oczekujących spraw cywilnych w sądach okręgowych, a w sądach apelacyjnych ich udział sięgał aż 70 proc. Oznacza to, że system sądowy jest niemal całkowicie obciążony sprawami dotyczącymi kredytów denominowanych do franka szwajcarskiego.

Dla kredytobiorców nowa ustawa oznacza praktyczną ochronę: mogą pozwać bank bez ryzyka, że będą zmuszeni do dalszej spłaty rat podczas trwającego procesu. Dla systemu sądowego reforma powinna przynieść znaczące przyspieszenie — resort sprawiedliwości liczy, że przyspieszenie postępowań frankowych zwolni sędziów i pozwoli szybciej rozpoznawać również pozostałe sprawy cywilne.

Wdrożenie zmian proceduralnych oraz automatycznego wstrzymania spłaty powinno zmienić dynamikę sporów frankowych. Kredytobiorcy, którzy przez lata czekali na rozstrzygnięcie, będą mieli wreszcie realną szansę na wznowienie kontroli nad swoimi finansami bez konieczności spłacania kwestionowanego długu.