Prawa konsumenta w kapitalizmie emocji – nowe wyzwania

Prawo konsumenckie musi się zmieniać, aby nadążać za nowymi trendami w gospodarce i chronić kupujących w warunkach, w których emocje odgrywają kluczową rolę w podejmowaniu decyzji zakupowych.

To główny wniosek z dyskusji ekspertów podczas Zjazdu Katedr Prawa Gospodarczego Publicznych, który odbył się 11 i 12 czerwca na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Konferencja, organizowana co dwa lata, stanowi platformę wymiany doświadczeń między naukowcami zajmującymi się relacjami między państwem, gospodarką, przedsiębiorcami i konsumentami.

Emocje a racjonalne decyzje konsumentów

Dr hab. Agata Jurkowska-Gomułka, profesor Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, zaprezentowała referat pt. “Prawa konsumenta w kapitalizmie emocji”. Badaczka wskazała na konieczność gruntownej rekalibracji procesu stanowienia i stosowania prawa konsumenckiego w obliczu dogłębnych zmian w funkcjonowaniu kapitalizmu jako ustroju gospodarczego.

Kluczowym spostrzeżeniem prof. Jurkowskiej-Gomułki jest fakt, że warstwa emocjonalna ma istotne znaczenie dla procesów decyzyjnych zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców. Tradycyjne podejście do ochrony konsumenta zakładało, że kupujący podejmują decyzje w pełni racjonalnie, porównując ceny, jakość i warunki umowy. Współczesna rzeczywistość jest jednak znacznie bardziej złożona.

Finansjalizacja a regulacje sektora parabanków

Dr Katarzyna Kurzępa-Dedo z WSIiZ w Rzeszowie podjęła temat regulacji w warunkach finansjalizacji, prezentując referat “(De)regulacja w warunkach finansjalizacji. Tendencje zmian w regulacjach działalności wybranych instytucji finansowych sektora pozabankowego”.

Finansjalizacja to proces, w którym instytucje finansowe i inwestycje finansowe zyskują coraz większe znaczenie w gospodarce. Sektor parabanków – czyli firm pożyczkowych, lombardów, firm faktoringowych i innych instytucji finansowych działających poza systemem bankowym – rozwijał się dynamicznie, szczególnie w ostatnich latach. Interwencja państwa w ten sektor ma na celu ochronę konsumentów przed lichwiarstwem, nieuczciwymi praktykami handlowymi i nadmiernym zadłużeniem.

Dr Kurzępa-Dedo nakreśliła wektory interwencji państwa w działalność firm pożyczkowych i parabanków oraz przeanalizowała skutki tej interwencji dla całego sektora i dla indywidualnych klientów. Regulacje mogą ograniczyć dostęp do kredytów dla osób o niskiej zdolności kredytowej, ale jednocześnie chronią przed drapieżnymi praktykami pożyczkowymi.

Co to oznacza dla konsumentów

Dynamiczne zmiany w prawie gospodarczym i konsumenckim mają bezpośredni wpływ na codzienne życie kupujących. W erze cyfryzacji, szybkiego rozwoju e-commerce i nowych modeli biznesowych, tradycyjne narzędzia ochrony konsumenta – takie jak prawo do odstąpienia od umowy, gwarancja czy reklamacja – wymagają dostosowania do nowych realiów.

Emocjonalizacja decyzji zakupowych oznacza, że konsumenci są bardziej narażeni na manipulację marketingową, influencer marketing czy sztuczne wywoływanie poczucia pilności (“tylko dzisiaj, ostatnie sztuki”). Prawo musi reagować na te zjawiska, wprowadzając regulacje dotyczące przejrzystości reklam, ochrony danych osobowych i walki z praktykami nieuczciwymi.

Nowe podejścia w stanowieniu prawa

Badania prowadzone przez ekspertów z Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie oraz innych ośrodków akademickich wskazują na potrzebę głębszej analizy zmian w funkcjonowaniu kapitalizmu. Nie wystarczy już tylko aktualizować poszczególne przepisy – konieczne jest całościowe przeanalizowanie, jak prawo konsumenckie powinno funkcjonować w warunkach, w których:

• Emocje odgrywają kluczową rolę w decyzjach zakupowych
• Sektor finansowy pozabankowy dynamicznie się rozwija
• Cyfryzacja zmienia sposób zawierania umów i komunikacji między kupującym a sprzedawcą
• Nowe modele biznesowe (subskrypcje, ekonomia współdzielenia) wymagają nowych regulacji

Prof. Jurkowska-Gomułka i dr Kurzępa-Dedo kontynuują swoje badania w ramach prac Katedry Prawa i Polityk Publicznych WSIiZ, co sugeruje, że polska nauka obserwuje te zmiany i pracuje nad praktycznymi rozwiązaniami.

Praktyczne implikacje dla konsumentów

Dla zwykłego konsumenta oznacza to, że warto śledzić zmiany w prawie konsumenckim. Prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość, prawo do reklamacji produktu wadliwego czy prawo do zwrotu towaru – wszystkie te narzędzia mogą się zmieniać i być dostosowywane do nowych warunków rynkowych. Jednocześnie, świadomość tego, że decyzje zakupowe są podatne na manipulację emocjonalną, powinna skłaniać konsumentów do bardziej refleksyjnego podejścia do zakupów i weryfikacji informacji przed podjęciem decyzji.

Dyskusje na Zjeździe Katedr Prawa Gospodarczego Publicznego pokazują, że polska nauka i praktycy prawa są świadomi wyzwań stojących przed współczesnym prawem konsumenckim. Zmiany w regulacjach będą niezbędne, aby zapewnić skuteczną ochronę kupujących w dynamicznie zmieniającej się gospodarce.