Konsument nie może zrzec się zarzutu przedawnienia? Uchwała SN
Sąd Najwyższy rozstrzygnął, czy konsument może zrezygnować z zarzutu przedawnienia długu. Sprawdź, co oznacza uchwała i jak chroni osoby spłacające zaległości.
Sąd Najwyższy w uchwale z 22.10.2026 r. (sygn. III CZP 18/26) orzekł, że konsument nie może skutecznie zrezygnować z zarzutu przedawnienia wobec długu. Rozstrzygnięcie ma bezpośrednie znaczenie dla osób, które otrzymują wezwania do zapłaty zaległości sprzed lat, a także dla firm windykacyjnych i banków prowadzących takie sprawy.
Dlaczego Sąd Najwyższy zajął się tym zagadnieniem?
Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego na skutek pytania prawnego, które przedstawił Sąd Okręgowy w Poznaniu. Chodziło o to, czy konsument może zrzec się prawa do podniesienia zarzutu przedawnienia wynikającego z art. 117 Kodeksu cywilnego. Spór narodził się na tle nowelizacji kodeksu cywilnego z 2018 r., która zmieniła zasady dotyczące przedawnienia roszczeń konsumenckich.
Po wejściu w życie tej nowelizacji sądy, jak wskazał sąd pytający, wróciły do praktyki uwzględniania przedawnienia z urzędu wobec konsumentów. Oznacza to, że sąd sam bierze pod uwagę upływ terminu, nawet jeśli dłużnik się do tego nie odwołuje. Pojawiły się jednak wątpliwości, czy konsument może mimo to dobrowolnie zrezygnować z tego uprawnienia.
Jakie argumenty przemawiały za uznaniem takiej rezygnacji za dopuszczalną?
Sąd Okręgowy w Poznaniu przedstawił dwie drogi wykładni. Pierwsza, językowa, prowadziła do wniosku, że przepis nie daje konsumentowi możliwości dysponowania zarzutem przedawnienia. Druga, funkcjonalna, pozwalała uznać, że konsument może zrzec się swojego uprawnienia.
Sąd Najwyższy podzielił argumentację sądu pytającego. Zwrócił przy tym uwagę, że zrzeczenie się zarzutu jest jednostronnym oświadczeniem woli, a takie oświadczenia podlegają ocenie pod kątem wad oświadczeń woli. Co istotne, wyjątek przewidziany w art. 117 § 2 k.c. należy interpretować ściśle.
Czym różni się zrzeczenie się zarzutu od ugody?
Warto oddzielić dwie sytuacje, które w praktyce często się zlewają. Samo zrzeczenie się zarzutu to jednostronne oświadczenie konsumenta. Ugoda z wierzycielem jest natomiast porozumieniem, które podlega dodatkowej kontroli. Ocenia się ją pod kątem zasad współżycia społecznego oraz tego, czy nie prowadzi do obejścia prawa.
| Element | Zrzeczenie się zarzutu | Ugoda z wierzycielem |
|---|---|---|
| Charakter | Jednostronne oświadczenie woli | Porozumienie stron |
| Ocena prawna | Pod kątem wad oświadczeń woli | Pod kątem zasad współżycia społecznego i obejścia prawa |
| Podstawa rozważań | Zasada swobody umów i prawo podmiotowe | Ogólne zasady ochrony przed nadużyciem |
| Stanowisko SN | Ocena w ramach uchwały | Podlega kontroli wskazanej w uzasadnieniu |
Zestawienie pokazuje, że nawet jeśli konsument podpisze dokument, sam fakt jego podpisania nie przesądza o skuteczności. Każde takie działanie wymaga osobnej oceny.
Co to oznacza dla Ciebie?
Dla konsumenta uchwała oznacza przede wszystkim ostrożność. Jeśli otrzymujesz wezwanie do zapłaty długu, który mógł się przedawnić, nie składaj pochopnie oświadczeń, w których rezygnujesz z zarzutu przedawnienia, i nie podpisuj ugody bez wcześniejszej analizy. Dotyczy to zwłaszcza zaległości z pożyczek i kredytów, które od lat były przedmiotem sprzedaży między wierzycielami i firmami windykacyjnymi.
Warto też pamiętać, że uchwała Sądu Najwyższego nie jest ustawą, ale wskazuje, jak sądy powinny interpretować przepisy. Jeśli masz wątpliwości co do swojej sytuacji, skonsultuj się z doradcą prawnym lub rzecznikiem konsumentów, zanim zdecydujesz o spłacie albo podpisaniu porozumienia.
Uchwała porządkuje spór, który od wejścia w życie nowelizacji z 2018 r. budził wątpliwości w praktyce. Jej praktyczne skutki będą widoczne w kolejnych sprawach, w których dłużnicy i wierzyciele będą powoływać się na to stanowisko.
Na podstawie: Prawo.pl. Tekst opracowany redakcyjnie.