Wyrok TSUE: bank musi szybko zwrócić pieniądze z oszustwa

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że bank musi zwrócić klientowi pieniądze utracone w nieautoryzowanej transakcji w krótkim terminie, a odmowa jest dopuszczalna tylko przy uzasadnionym podejrzeniu oszustwa. Orzeczenie dotyczy sporu z udziałem PKO BP S.A. i ma znaczenie dla wszystkich posiadaczy rachunków w polskich bankach.

Dlaczego sprawa o zwrot pieniędzy trafiła do Luksemburga?

Sprawa rozpoczęła się w Sądzie Rejonowym w Koszalinie, który zwrócił się do TSUE z pytaniami prejudycjalnymi. Sąd krajowy chciał wiedzieć, jak interpretować unijne przepisy dotyczące usług płatniczych, zanim wyda własne rozstrzygnięcie. Taki mechanizm pozwala zapewnić jednolite stosowanie prawa UE we wszystkich państwach członkowskich, dlatego wyrok ma znaczenie wykraczające poza jeden spór.

Jak wyglądała sytuacja klientki, która straciła 3000 zł?

Kwota oszustwa wyniosła 3000 zł i została wypłacona z rachunku prowadzonego w PKO BP. Poszkodowana podała swoje dane logowania po otrzymaniu wiadomości z fałszywym linkiem phishingowym. Zgłosiła sprawę zarówno bankowi, jak i policji już dnia następnego. Sprawcy nie udało się ustalić, a bank odmówił zwrotu środków, powołując się na rażące zaniedbanie ze strony klientki.

Ten przykład pokazuje typowy problem: klient działa w dobrej wierze, lecz jego błąd wykorzystano do przejęcia środków. Spór nie dotyczył więc tego, czy oszustwo miało miejsce, ale tego, kto ponosi jego koszty.

Kiedy bank może odmówić zwrotu pieniędzy?

Według art. 73 dyrektywy 2015/2366/UE bank może wstrzymać się ze zwrotem wyłącznie wtedy, gdy ma uzasadnione podejrzenie oszustwa. Wyjątek nie oznacza jednak dowolności: musi on wynikać z konkretnych okoliczności, a nie z samego faktu, że klient podał dane.

W praktyce bankowej odmowy często opierają się na ocenie stopnia winy klienta. Adwokat Karolina Pilawska z kancelarii Pilawska Zorski Adwokaci zwraca uwagę na to, że reklamacje rozpatrywane przez banki bywają oceniane właśnie przez pryzmat zaniedbań po stronie konsumenta. Dlatego kluczowe staje się udokumentowanie każdego kroku po wykryciu transakcji.

Jak polskie przepisy wdrażają unijne zasady zwrotu?

Obowiązek zwrotu został przeniesiony do polskiego porządku prawnego w art. 46 ustawy o usługach płatniczych (Dz. U. z 2026 r. poz. 623). Przepis ten stanowi implementację dyrektywy, więc wykładnia TSUE bezpośrednio wpływa na sposób stosowania krajowych regulacji. Termin zwrotu to koniec następnego dnia roboczego, co oznacza, że bank nie może zwlekać miesiącami z decyzją.

Jaka jest skala nieautoryzowanych transakcji w Polsce?

Dane Narodowego Banku Polskiego za I kwartał pokazują, że liczba nieautoryzowanych transakcji i ich wartość są bardzo wysokie. Poniższe zestawienie przedstawia najważniejsze wielkości.

Wskaźnik	Wartość (I kwartał, NBP)
Liczba nieautoryzowanych transakcji	ok. 39,2 tys.
Łączna wartość transakcji	ok. 246 mln zł
Kwota pokryta przez banki	ok. 27 mln zł
Udział banków w stratach	ok. 11 proc.

Z zestawienia wynika, że przeciętna transakcja w tym okresie opiewała na około 6,3 tys. zł (246 mln zł ÷ 39,2 tys., wartość orientacyjna). Banki pokryły zaledwie ok. 11 proc. całości strat, co oznacza, że znaczna część ciężaru spada na klientów. Różnica między tymi wielkościami pokazuje, dlaczego skuteczność reklamacji ma tak duże znaczenie finansowe.

Czy UOKiK kontroluje banki w sprawie zwrotów?

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w 2024 r. postawił kilkunastu bankom zarzuty dotyczące opóźnionych zwrotów oraz zwrotów uzależnionych od warunków. Zakończono cztery postępowania, które zostały rozstrzygnięte decyzjami zobowiązującymi. Dziesięć postępowań wobec dużych banków wciąż trwa.

Co wynika z tych postępowań dla klientów?

Trwające sprawy pokazują, że problem nie jest jednostkowy. Jeśli bank wiąże zwrot z dodatkowymi warunkami lub przeciąga decyzję, konsument może skorzystać z pomocy UOKiK, a także złożyć skargę do nadzoru finansowego.

Co to oznacza dla Ciebie?

Wyrok TSUE daje klientom banków mocniejszą pozycję w reklamacjach, ale nie zwalnia z ostrożności. Jeśli padniesz ofiarą oszustwa, działaj szybko: zgłoś transakcję bankowi, zawiadom policję i zachowaj wszystkie wiadomości oraz potwierdzenia. Pamiętaj, że bank musi wykazać uzasadnione podejrzenie oszustwa, zanim odmówi zwrotu. Jeśli decyzja wydaje się nieuzasadniona, możesz zwrócić się do UOKiK lub skierować sprawę na drogę sądową, wzorując się na przebiegu opisanego sporu.