Shrinkflacja: jak UOKiK walczy z ukrytymi podwyżkami cen

Zmniejszanie zawartości produktów przy jednoczesnym utrzymaniu ceny — zjawisko znane jako shrinkflacja — stało się przedmiotem intensywnych działań Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Organ wszczął postępowania wyjaśniające wobec czterech potęg branży spożywczej: Danone, Mondelez, Nestlé i Unilever, aby sprawdzić, czy firmy działają uczciwie wobec kupujących.

Czym jest shrinkflacja i jak ją rozpoznać?

Shrinkflacja to strategia polegająca na zmniejszeniu wagi, objętości lub liczby sztuk produktu bez zmiany jego ceny detalicznej. Zamiast jawnie podnieść cenę, producent po prostu zmniejsza opakowanie, osiągając tym samym wzrost ceny za jednostkę miary. Konsument często nie zauważa tej zmiany, szczególnie gdy opakowanie wygląda podobnie jak poprzednio.

Praktyka ta przybiera różne formy. Czekolada kurczy się ze 100 gramów do 90 gramów. Opakowanie produktu zmienia się z 1 kilograma na 900 gramów. Butelka zmniejsza się z 1 litra do 800 mililitrów. Liczba ciastek w opakowaniu spada z 20 sztuk do 17. W każdym przypadku cena pozostaje niezmieniona, a kupujący płaci więcej za mniej towaru.

Jak zmienia się rzeczywista cena produktu?

Konsekwencje finansowe dla konsumenta są znaczące. Gdy produkt zmniejsza się ze 100 gramów do 90 gramów bez zmian ceny, cena jednostkowa wzrasta o około 11,1 procent. Jeszcze bardziej drastyczny wzrost obserwujemy w przypadku napojów: zmniejszenie butelki z 1 litra do 800 mililitrów oznacza wzrost ceny jednostkowej o 25 procent. To ukryta podwyżka, którą większość konsumentów nie rejestruje w momencie zakupu.

Zmiana opakowania	Wzrost ceny jednostkowej
100 g → 90 g	~11,1%
1 l → 800 ml	25%

Co sprawdza UOKiK w tych postępowaniach?

Urząd skupia się na dwóch kluczowych aspektach. Po pierwsze, bada, czy producenci jasno i czytelnie informują konsumentów o zmniejszeniu gramatury produktu. Po drugie, sprawdza, czy opakowanie nie sugeruje swoim wyglądem, że zawartość pozostała niezmieniona — czy nie wprowadza kupującego w błąd poprzez utrzymanie podobnego rozmiaru opakowania lub niewyraźne oznaczenie nowej zawartości.

Chodzi o to, aby zmiana była widoczna i zrozumiała dla przeciętnego konsumenta już w momencie decyzji zakupowej, a nie odkryta dopiero w domu.

Czy konsumenci zauważają zmniejszanie zawartości?

Badania przeprowadzone przez UOKiK w 2023 roku pokazują, że świadomość zjawiska shrinkflacji jest stosunkowo wysoka. Osiem na dziesięciu respondentów (80 procent) słyszało już o zmniejszaniu zawartości produktów. Jeszcze bardziej znaczący wynik dotyczy praktycznych obserwacji: dwie trzecie badanych (66 procent) zauważyło zmniejszanie wagi lub pojemności produktów w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Najczęściej zmniejszane są produkty spożywcze, artykuły mleczarskie oraz słodycze. To kategorie, w których kupujący robią zakupy regularnie i mogliby zaobserwować zmiany, ale tempo zmian i brak wyraźnych komunikatów sprawiają, że wiele osób nie łączy zwiększonych wydatków ze zmniejszoną zawartością.

Co mówi prawo europejskie o shrinkflacji?

Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał istotny wyrok w sprawie C-301/25 w kwietnia 2026 roku. Orzeczenie potwierdza, że zmiana gramatury produktu może być oceniana pod kątem nieuczciwych praktyk handlowych. To oznacza, że jeśli producent nie informuje wyraźnie o zmniejszeniu zawartości, może naruszać przepisy ochrony konsumenta.

Wyrok otwiera drogę do bardziej rygorystycznego egzekwowania praw konsumentów w całej Unii Europejskiej. Sądy w Austrii i Niemczech już zajmowały się sprawami dotyczącymi shrinkflacji, a niektóre kraje — Francja, Węgry i Austria — wprowadzily rozwiązania mające na celu ograniczenie tej praktyki.

Co to oznacza dla Ciebie jako konsumenta?

Producent ma obowiązek podawać prawidłową masę, objętość lub liczbę sztuk produktu. Jeśli zauważysz, że opakowanie zmniejszyło się, ale cena pozostała taka sama, masz prawo zwrócić się do sprzedawcy z reklamacją. Możesz także zawiadomić UOKiK o podejrzeniu nieuczciwej praktyki.

Podczas zakupów warto zwracać uwagę na informacje o gramaturze umieszczone na opakowaniu — nie na rozmiar pudełka, ale na rzeczywistą zawartość. Porównywanie ceny za kilogram, litr lub sztukę (ceny jednostkowej) zamiast ceny całkowitej to skuteczny sposób na wykrycie shrinkflacji. Jeśli ta sama marka kosztuje więcej za jednostkę miary niż kilka miesięcy temu, a producent nie zmienił receptury ani nie dodał wartości, warto rozważyć zmianę marki lub zawiadomić organ ochrony konsumenta.

Postępowania UOKiK mogą prowadzić do kar dla producentów i wymuszenia przejrzystości w komunikacji zmian. To oznacza, że Twoja czujność i ewentualne zgłoszenia mają znaczenie dla całego rynku.