ADR dla zagranicznych sprzedawców. Nowe prawa konsumenta od 2028 r.

Unijne przepisy dotyczące pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich będą znacznie szersze niż dotychczas. Polska przygotowuje się do wdrożenia zmian wynikających z dyrektywy unijnej z grudnia 2025 r., która ma na celu ułatwienie dostępu do mediacji i arbitrażu konsumenckiego dla osób kupujących od przedsiębiorców spoza Unii Europejskiej.

Czy będę mógł rozwiązać spór z zagranicznym sprzedawcą bez sądu?

Tak, ale pod pewnymi warunkami. Obecne przepisy, obowiązujące od września 2016 r., pozwalają na pozasądowe rozstrzyganie sporów głównie z przedsiębiorcami z Polski i krajów unijnych. Projekt zmian, który rząd ma przyjąć w pierwszym kwartale 2027 r., otwiera ten system również dla konfliktów z firmami z państw trzecich — czyli spoza Unii Europejskiej.

Kluczowe ograniczenie: aby wszcząć postępowanie ADR (alternatywne rozwiązywanie sporów) wobec zagranicznego przedsiębiorcy, obie strony — ty i sprzedawca — muszą wyrazić na to zgodę. To oznacza, że zagraniczna firma musi być uczestnikiem systemu i chętna do mediacji lub arbitrażu.

Kiedy wejdą w życie nowe reguły?

Polska ma do 20 marca 2028 r. na wdrożenie dyrektywy do krajowego porządku prawnego. Przepisy będą obowiązkowe od 20 września 2028 r. To daje przedsiębiorcom i organom sądowym pół roku na przygotowanie się do zmian.

Jakie spory będą mogły być rozstrzygane w nowy sposób?

Reforma znacznie rozszerza definicję sporu konsumenckiego. Dotychczas ADR dotyczyła konfliktów wynikających z zawartych umów. Od 2028 r. będzie obejmować również spory powstające przed podpisaniem umowy — na przykład gdy sprzedawca wprowadzi cię w błąd w opisie produktu jeszcze przed złożeniem zamówienia.

Nowe przepisy precyzyjnie definiują rodzaje transakcji, które będą chronione:

Typ umowy	Zakres ochrony
Umowa sprzedaży towaru	Tradycyjne zakupy (odzież, elektronika, itp.)
Umowa o treści cyfrowe	Oprogramowanie, e-booki, gry, aplikacje
Umowa o usługi cyfrowe	Usługi chmurowe, subskrypcje, platformy
Umowa o świadczenie usług	Tradycyjne usługi (naprawy, dostawy, itp.)

Każda z tych kategorii będzie podlegać tym samym regułom pozasądowego rozstrzygania sporów, niezależnie od tego, czy przedsiębiorca pochodzi z Polski, Unii czy z państwa trzeciego.

Co to oznacza dla Ciebie?

Rozszerzenie ADR na zagranicznych sprzedawców to przede wszystkim szansa na szybsze i tańsze rozwiązanie konfliktu. Zamiast angażować się w długotrwały proces sądowy, będziesz mógł skorzystać z mediacji lub arbitrażu — jeśli obie strony się na to zgodzą.

Jednocześnie przepisy wprowadzają nowe gwarancje. UOKiK będzie publikować „białą listę” przedsiębiorców uczestniczących w systemach ADR. Dzięki temu przed zakupem będziesz mógł sprawdzić, czy dany zagraniczny sprzedawca zobowiązał się do rozstrzygania sporów pozasądowo. To zwiększa bezpieczeństwo transakcji online.

Reforma uwzględnia również rosnący udział automatyzacji w rozstrzyganiu. Jeśli system ADR będzie korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji lub algorytmów do wsparcia mediacji, obie strony zachowają prawo do weryfikacji wyniku przez człowieka. Oznacza to, że ostateczna decyzja nie będzie podejmowana wyłącznie przez maszynę.

Jak będzie wyglądać procedura dla sprzedawcy z państwa trzeciego?

Procedura będzie podobna do obecnej, ale z wymogiem zgody obu stron. Gdy chcesz wznowić spór z zagranicznym przedsiębiorcą, będziesz musiał złożyć wniosek do podmiotu zajmującego się ADR (mediator, arbitraż konsumencki). Wówczas sprzedawca zostanie poinformowany i będzie miał możliwość przystąpienia do postępowania.

Projekt przewiduje również możliwość łączenia osobnych spraw ADR, gdy dotyczą tego samego przedsiębiorcy i podobnych kwestii. To ułatwi rozstrzyganie, jeśli wielu konsumentów ma analogiczne problemy z jedną firmą zagraniczną.

Czy zmienią się moje prawa do zwrotu lub reklamacji?

Reforma ADR nie zastępuje praw do zwrotu czy reklamacji gwarancyjnej. To są odrębne mechanizmy ochrony konsumenta. Pozasądowe rozstrzyganie sporów to dodatkowy kanał, gdy negocjacje z przedsiębiorcą nie przyniosą rezultatu. Możesz najpierw spróbować zwrotu lub reklamacji, a jeśli sprzedawca się nie zgodzi, wznowić spór w systemie ADR.

Przepisy będą stosowane równolegle do obowiązujących już praw konsumenta, a nie je zastępować.

Kiedy będę mógł z nich skorzystać?

Praktyczne zastosowanie nowych reguł rozpocznie się 20 września 2028 r. Do tego czasu polska administracja musi dostosować przepisy, a podmioty zajmujące się ADR muszą przygotować się do obsługi sporów z zagranicznymi przedsiębiorcami. Warto śledzić komunikaty UOKiK, aby być gotowym do skorzystania z nowych możliwości, gdy wejdą w życie.