Sankcja kredytu darmowego po CCD2: co może się zmienić w kredytach

Sankcja kredytu darmowego (SKD) to kara wobec kredytodawcy, który nie ujawnił kosztów kredytu zgodnie z przepisami, a jej zakres może zostać zawężony w ramach wdrożenia dyrektywy CCD2. Koncepcję zaprezentowano na spotkaniu prekonsultacyjnym 22.10.2026 w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Czym jest sankcja kredytu darmowego i na jakiej podstawie działa?

SKD w obecnym kształcie wynika z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Polega na tym, że kredytodawca traci prawo do odsetek i kosztów, a konsument zwraca wyłącznie kapitał. Przepis ten stosuje się wtedy, gdy umowa nie spełnia wymogów informacyjnych.

Dyrektywa CCD2, czyli dyrektywa nr 2023/2225 z 18.10.2023, przebudowuje ramy europejskiego kredytu konsumenckiego. Wdrożenie jej w Polsce oznacza przegląd dotychczasowych kar, także SKD.

Jak wyglądałoby rozliczenie kredytu według proponowanego modelu?

Najprościej pokazać to na przykładzie liczbowym. Załóżmy kredyt na kwotę 40 tys. zł, w którym koszty należne kredytodawcy wynoszą 15 tys. zł.

Element rozliczenia	Standardowa umowa	Rozliczenie na zasadach SKD
Kapitał kredytu	40 tys. zł	40 tys. zł (zwracany)
Koszty należne kredytodawcy	15 tys. zł	nie są naliczane
Zakres zwrotu	kapitał plus koszty	wyłącznie kapitał

Przy rozliczeniu SKD konsument oddaje więc sam kapitał, a 15 tys. zł kosztów przestaje być jego obowiązkiem. Warto pamiętać, że to ilustracja zasady, a nie gotowa wartość dla konkretnej umowy.

Czy zawężenie sankcji oznacza mniejszą ochronę konsumenta?

Nie musi, ale wymaga uważnej lektury. Koncepcja zakłada, że SKD pozostałaby dla węższego katalogu naruszeń, natomiast w pozostałych przypadkach sankcja dotyczyłaby konkretnej opłaty lub konkretnego obowiązku. Oznacza to, że kara byłaby dopasowana do rodzaju uchybienia.

Przykładowo, mowa o braku informacji o kosztach prowadzenia rachunku, opłatach pobieranych przez pośrednika czy prowizji za wcześniejszą spłatę. W takiej sytuacji kredytodawca traciłby prawo do nieprawidłowo ujawnionej pozycji, a nie całego kosztu kredytu. Materiały wskazują też na sankcje publiczne oraz środki dostępne bezpośrednio dla konsumenta, choć ich szczegóły nie zostały doprecyzowane.

Dlaczego zawężenie SKD tłumaczy się zasadą proporcjonalności?

Punktem odniesienia jest art. 44 dyrektywy, który wymaga, by kary były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Motyw 52 dyrektywy wskazuje z kolei na proporcjonalne środki ochrony, w tym możliwość obniżenia całkowitego kosztu kredytu.

Istotnym argumentem jest też wyrok TSUE z 13.02.2025 w sprawie C-472/23. Dotyczył on dyrektywy 2008/48/WE i uznał, że jednolita sankcja utraty odsetek i opłat przy naruszeniu informacyjnym może być zbyt sztywna. Stąd pomysł, by dopasowywać karę do konkretnego obowiązku.

Co z rozliczeniem po nieważności umowy?

Jedna z koncepcji zakłada, że po stwierdzeniu nieważności umowy rozliczenie odbywałoby się na zasadach SKD, przy zachowaniu pierwotnego terminu zwrotu kapitału. Ta propozycja wymaga jednak dalszych konsultacji.

Czy propozycje już obowiązują?

Nie. Omawiane materiały nie są uchwalonymi przepisami, lecz punktem wyjścia do dyskusji. Ostateczny kształt SKD zależy od dalszych prac legislacyjnych.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli bierzesz kredyt, zwróć uwagę na pełne zestawienie kosztów, w tym na opłaty za rachunek, koszty pośrednika i prowizję za wcześniejszą spłatę. Im dokładniej bank je ujawni, tym mniejsze ryzyko późniejszych sporów. Jeśli już spłacasz kredyt i podejrzewasz nieprawidłowości, zachowaj dokumenty i skonsultuj się z rzecznikiem finansowym lub prawnikiem. Zmiany CCD2 warto śledzić, bo to one zdecydują, jakie narzędzia będziesz mieć w razie sporu.