Nowe prawo do odszkodowania za wadliwe produkty cyfrowe i AI

Polska będzie musiała zmienić przepisy Kodeksu cywilnego, aby wdrożyć nową unijną dyrektywę o odpowiedzialności za produkty wadliwe, którą Parlament Europejski i Rada UE przyjęły w październiku 2024 r. Zmiana ta ma fundamentalne znaczenie dla ochrony konsumentów w erze cyfryzacji i rozwoju sztucznej inteligencji.

Dlaczego zmiana przepisów jest konieczna?

Obowiązująca dotychczas dyrektywa pochodzi z 1985 r. i nie uwzględnia rzeczywistości współczesnego rynku. Została ona sformułowana w czasach, gdy oprogramowanie nie było jeszcze powszechnym elementem codziennych produktów, a sztuczna inteligencja stanowiła dziedzinę czysto teoretyczną. Nowe przepisy mają wypełnić tę lukę prawną, rozszerzając ochronę konsumentów na produkty zawierające komponenty cyfrowe, oprogramowanie oraz systemy AI.

Głównym celem noweli jest zapewnienie bezpieczeństwa osobom poszkodowanym przez produkty z wbudowaną technologią cyfrową. W praktyce oznacza to, że konsument będzie mógł żądać odszkodowania za szkody wyrządzone przez niebezpieczne oprogramowanie lub jego aktualizacje.

Jakie produkty będą objęte nową regulacją?

Nowa definicja produktu zostanie znacznie rozszerzona. Będzie obejmować oprogramowanie — z istotnym wyjątkiem dla oprogramowania darmowego i otwartego. Oznacza to, że producenci płatnego oprogramowania poniosą odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo, ale twórcy bezpłatnych rozwiązań open source będą zwolnieni z tego obowiązku.

Kluczowym elementem nowych przepisów jest rozszerzenie odpowiedzialności na aktualizacje i modernizacje oprogramowania. Producent nie będzie mógł umyć sobie rąk, twierdząc, że produkt był bezpieczny w chwili sprzedaży — będzie odpowiadać również za to, czy jego późniejsze aktualizacje nie wprowadzają nowych zagrożeń.

Kto będzie odpowiadać za bezpieczeństwo produktu?

Odpowiedzialność za bezpieczeństwo produktu cyfrowego nie będzie spoczywać wyłącznie na producencie. Nowe przepisy rozszerzają listę podmiotów odpowiedzialnych:

Podmiot	Zakres odpowiedzialności
Producent	Pełna odpowiedzialność za bezpieczeństwo produktu
Importerzy	Odpowiedzialność za produkty sprowadzane do UE
Dystrybutorzy	Odpowiedzialność, gdy nie można ustalić producenta w UE
Operatorzy platform internetowych	Odpowiedzialność w ciągu miesiąca od wezwania, gdy producent nie jest znany

Ta struktura odpowiedzialności ma praktyczne znaczenie dla konsumenta. Jeśli kupisz oprogramowanie za pośrednictwem platformy internetowej i producent nie będzie dostępny, będziesz mógł zwrócić się z roszczeniem do operatora platformy, który będzie miał miesiąc na podjęcie działań.

Jakie są nowe reguły dowodowe?

Nowela wprowadza istotne zmiany w kwestii dowodów. Sąd będzie mógł nakazać ujawnienie środków dowodowych dotyczących niebezpiecznych właściwości produktu — to ułatwi konsumentom wykazanie, że produkt rzeczywiście stanowił zagrożenie.

Jeszcze bardziej przychylne konsumentom będą reguły dotyczące braku dowodu. Jeśli producent lub inna strona pozwana nie przedłoży dowodów potwierdzających bezpieczeństwo produktu, sąd będzie mógł przyjąć domniemanie, że produkt rzeczywiście był niebezpieczny. To przesunięcie ciężaru dowodu na producenta — zamiast konsumenta musiącego udowodnić, że coś było nie tak, to producent będzie musiał wykazać, że jego produkt był bezpieczny.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Projekt noweli Kodeksu cywilnego jest obecnie w fazie konsultacji publicznych, na którą przeznaczono dwa tygodnie. Po uwzględnieniu uwag zainteresowanych stron przepisy będą musiały być wdrożone do krajowego systemu prawnego. Nowe regulacje wejdą w życie 9 grudnia 2026 r.

Co to oznacza dla Ciebie jako konsumenta?

Zmiana przepisów ma bezpośrednie praktyczne konsekwencje. Od grudnia 2026 r. będziesz mieć znacznie silniejszą pozycję w sporach z producentami oprogramowania i produktów cyfrowych. Jeśli niebezpieczne oprogramowanie lub jego aktualizacja wyrządzi Ci szkodę — niezależnie czy będzie to strata finansowa, utrata danych, czy inne uszkodzenie — będziesz mógł żądać odszkodowania.

Ważne jest również, że nie będziesz musiał ograniczać się do producenta. Jeśli będzie on niedostępny, będziesz mógł zwrócić się do dystrybutora, importera lub operatora platformy, przez którą kupiłeś produkt. To praktycznie oznacza, że zawsze będziesz miał adresata do wysłania reklamacji.

Jednocześnie warto pamiętać o wyjątku dla oprogramowania darmowego i otwartego. Jeśli korzystasz z bezpłatnych narzędzi lub rozwiązań open source, twórcy tych produktów nie będą odpowiadać za szkody na podstawie nowych przepisów — choć mogą mieć inne formy odpowiedzialności wynikające z licencji, którą się posługują.