Prawo do naprawy urządzeń: co zmienia nowa dyrektywa UE dla konsumentów

Nowa dyrektywa Unii Europejskiej 2024/1799 wprowadza prawo konsumentów do naprawy uszkodzonych urządzeń zamiast ich wymiany na nowe, co stanowi znaczący zwrot w ochronie praw kupujących i zmniejszeniu ilości odpadów elektronicznych.

Kiedy weszły w życie nowe przepisy dotyczące prawa do naprawy?

Dyrektywa została przyjęta 13 czerwca 2024 roku i weszła w życie 30 lipca 2024 roku. Jednak kraje członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, mają czas do 31 lipca 2026 roku na wprowadzenie przepisów do swoich systemów prawnych. To oznacza, że choć regulacje już obowiązują na poziomie unijnym, praktyczne wdrożenie w Polsce jeszcze się nie odbyło.

Jaki jest status wdrożenia w Polsce?

Polska nie dotrzymała pierwotnego terminu wdrożenia dyrektywy. Projekt ustawy oznaczony symbolem UC154, za który odpowiada prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ma być przyjęty przez rząd w trzecim kwartale 2026 roku. Projekt skierowano do uzgodnień 24 sierpnia 2026 roku, a termin na zgłaszanie uwag wynosi 1 września 2026 roku. Oznacza to, że polski system prawny dostosuje się do wymogów unijnych dopiero pod koniec okresu przejściowego.

Jakie urządzenia objęte są obowiązkiem naprawy?

Przepisy obejmują szeroki zakres sprzętu konsumenckiego. Obowiązek naprawy dotyczy pralak, zmywarek, odkurzaczy, suszarek, telefonów komórkowych, urządzeń chłodniczych, wyświetlaczy, sprzętu spawalniczego, serwerów, rowerów i skuterów elektrycznych. To oznacza, że producenci i sprzedawcy będą musieli zapewnić dostęp do usług naprawczych dla większości popularnych urządzeń używanych w domach i biznesach.

Jakie są obowiązki sprzedawcy po wyborze naprawy przez konsumenta?

Po wyborze naprawy zamiast wymiany produktu sprzedawca zobowiązany jest do oferowania usługi naprawczej bezpłatnie lub za rozsądną cenę. Ważne jest, że warunki złożonej oferty naprawy wiążą przedsiębiorcę przez okres 30 dni. Ponadto, jeśli konsument zdecyduje się na naprawę, odpowiedzialność sprzedawcy za wadę produktu przedłuża się na dodatkowe 12 miesięcy od momentu naprawy.

Element obowiązku	Szczegóły
Forma naprawy	Bezpłatnie lub za rozsądną cenę
Okres wiążący ofertę	30 dni
Przedłużenie gwarancji po naprawie	12 miesięcy
Zakres produktów	Pralki, zmywarki, odkurzacze, suszarki, telefony, urządzenia chłodnicze, wyświetlacze, sprzęt spawalniczy, serwery, rowery i skutery elektryczne

Jak będzie działać europejska platforma napraw?

Europejska platforma napraw ma zostać uruchomiona do 31 lipca 2027 roku. Platforma będzie służyć jako narzędzie ułatwiające konsumentom znalezienie autoryzowanych serwisów i naprawiaczy. Rejestracja serwisów w platformie będzie dobrowolna, co oznacza, że nie wszyscy dostawcy usług naprawczych będą na niej widoczni. Jednak dla konsumentów korzystanie z platformy będzie całkowicie bezpłatne, co ułatwi im dostęp do informacji o możliwościach naprawy bez dodatkowych kosztów.

Co to oznacza dla polskich konsumentów?

Nowe przepisy mają istotne znaczenie dla rynku polskiego. Polska generuje rocznie około 35 milionów ton odpadów z przedwczesnego pozbywania się produktów w całej Unii Europejskiej. Wprowadzenie prawa do naprawy ma zmniejszyć tę ilość poprzez wydłużenie cyklu życia urządzeń. Dla konsumentów oznacza to możliwość naprawy zamiast konieczności zakupu nowego produktu, co może prowadzić do znacznych oszczędności, szczególnie w przypadku droższych urządzeń takich jak pralki czy zmywarki.

Szacuje się, że potencjalny wzrost gospodarczy wynikający z wdrożenia przepisów może wynieść około 4,8 miliarda euro dla całej Unii Europejskiej. Część tego wzrostu będzie pochodzić z rozbudowy sektora usług naprawczych, tworzenia nowych miejsc pracy i zmniejszenia kosztów dla konsumentów.

Kiedy konsumenci będą mogli korzystać z nowych praw?

Choć dyrektywa weszła w życie w lipcu 2024 roku, praktyczne efekty dla polskich konsumentów będą widoczne dopiero po wdrożeniu ustawy, czyli nie wcześniej niż pod koniec 2026 roku. Do tego czasu obowiązują dotychczasowe przepisy dotyczące gwarancji i rękojmi. Po wdrożeniu nowych regulacji konsumenci będą mieli prawo do naprawy przez co najmniej 12 miesięcy od wyboru tej opcji, a oferowane warunki naprawy będą wiążące dla sprzedawcy przez 30 dni od złożenia oferty.

Praktyczne znaczenie nowych przepisów polega na przesunięciu ciężaru obowiązku z konsumenta na sprzedawcę. Zamiast konieczności negocjowania warunków naprawy lub poddawania się presji na wymianę produktu, konsument będzie miał jasne prawo do naprawy, a sprzedawca będzie zobowiązany do realizacji tego obowiązku na znanych warunkach.