Prawo do naprawy w UE: co się zmienia dla konsumentów w 2024

Dyrektywa 2024/1799 Unii Europejskiej, która weszła w życie 31 lipca 2024 roku, wprowadza szereg zmian w sposobie, w jaki producenci mogą traktować naprawy urządzeń elektronicznych i gospodarstwa domowego. Regulacja zmierza do wzmocnienia pozycji konsumentów i zmniejszenia ilości elektronicznych odpadów na świecie.

Które urządzenia są objęte nową dyrektywą?

Przepisy obejmują dziesięć kategorii produktów, które są szczególnie popularne w gospodarstwach domowych i w użytkowaniu mobilnym. Wśród nich znajdują się pralki automatyczne, zmywarki, odkurzacze, suszarki do ubrań, smartfony, urządzenia chłodnicze takie jak lodówki i zamrażarki, wyświetlacze, serwery komputerowe, rowery elektryczne oraz skutery elektryczne. Lista ta obejmuje zarówno duże sprzęty domowe, jak i urządzenia przenośne, które konsumenci używają na co dzień.

Jakie są główne prawa konsumenta wynikające z dyrektywy?

Producent nie może odmówić naprawy urządzenia wyłącznie dlatego, że naprawa byłaby dla niego ekonomicznie niekorzystna. To oznacza koniec praktyki, w której producenci mogą zmusić konsumenta do wymiany całego urządzenia, jeśli remont byłby dla nich mniej opłacalny. Ponadto producent nie może zakazać używania części zamiennych pochodzących od innych producentów — konsument ma prawo do wyboru między częściami oryginalnymi a alternatywnymi, w tym częściami drukowanymi w technologii 3D.

Istotnym uprawnieniem jest przedłużenie gwarancji. Jeśli konsument wybierze naprawę zamiast wymiany urządzenia, gwarancja na to urządzenie wydłuża się automatycznie o 12 miesięcy. Rozwiązanie to ma zachęcać konsumentów do wyboru naprawy, a nie zastępowania produktu nowym.

Jak wdrażają dyrektywę poszczególne kraje?

Wdrożenie dyrektywy w krajach członkowskich UE przebiegało nierównomiernie. Do 31 lipca 2024 roku przepisy wdrożyło siedem państw: Austria, Chorwacja, Finlandia, Grecja, Irlandia, Litwa i Słowacja. Niemcy przyjęły przepisy, choć nie zostały one jeszcze opublikowane w oficjalnym rejestrze EUR-Lex. Węgry przyjęły rozporządzenie, jednak główne przepisy wejdą w życie dopiero 31 sierpnia tego roku.

Pozostała większość krajów członkowskich — kilkanaście państw — nie wdrożyła jeszcze przepisów do swojego prawa krajowego. Sytuacja ta wskazuje na opóźnienia w implementacji unijnych regulacji na szczeblu krajowym.

Austria: bon na naprawę z dofinansowaniem

Austria poszła dalej niż minimalne wymogi dyrektywy. Od 2026 roku konsumenci będą mogli otrzymać bon na naprawę w wersji cyfrowej, który pokrywa 50 procent kosztów naprawy. Rozwiązanie to stanowi dodatkową zachętę dla konsumentów do naprawy zamiast wymiany urządzenia.

Włochy: obserwatorium napraw

Włochy pracują nad projektem dekretu, który znajduje się w fazie prac parlamentarnych. Planuje się utworzenie krajowego obserwatorium napraw, które będzie monitorować rynek usług naprawczych i egzekwować przepisy dyrektywy.

Francja: oznaczenia na smartfonach

Francja wdrożyła już od 2022 roku system oznaczenia smartfonów informujący konsumentów o możliwości naprawy danego modelu. Rozwiązanie to ułatwia konsumentom świadomy wybór urządzenia na etapie zakupu.

Co się zmienia w Polsce?

Polska znajduje się wśród krajów, które nie wdrożyły dyrektywy w terminie. Projekt ustawy wdrażającej przepisy znajduje się w konsultacjach społecznych, a rząd planuje przyjęcie ustawy po okresie wakacyjnym. Polska będzie musiała dostosować swoje prawo do wymogów unijnych, aby uniknąć procedury naruszenia.

Karami za naruszenie przepisów dyrektywy będą grzywny od 500 złotych do 20 tysięcy złotych. W przypadku powtórzenia naruszenia kara może wzrosnąć do 40 tysięcy złotych. Wysokość kar wskazuje na powagę, z jaką polski ustawodawca będzie egzekwować prawo do naprawy.

Kraj	Status wdrożenia	Szczegóły
Austria	Wdrożona	Bon na naprawę (50% kosztów) od 2026
Chorwacja	Wdrożona	Pełne wdrożenie
Finlandia	Wdrożona	Pełne wdrożenie
Grecja	Wdrożona	Pełne wdrożenie
Irlandia	Wdrożona	Pełne wdrożenie
Litwa	Wdrożona	Pełne wdrożenie
Słowacja	Wdrożona	Pełne wdrożenie
Niemcy	Przyjęte	Nie opublikowane w EUR-Lex
Węgry	Przyjęte	Główne przepisy od 31 sierpnia 2024
Polska	W konsultacjach	Planowane przyjęcie po wakacjach
Włochy	W pracach	Projekt dekretu w parlamencie
Hiszpania	W pracach	Projekt z lipca 2023, zastrzeżenia CNMC w lutym 2024
Francja	Wdrażana	Oznaczenia na smartfonach od 2022

Co to oznacza dla konsumentów w praktyce?

Dyrektywa o prawie do naprawy zmienia fundamentalnie równowagę sił między producentami a konsumentami. Dotychczas producenci mogli narzucać wymianę całego urządzenia, gdy naprawa była dla nich niekorzystna ekonomicznie. Teraz konsument ma prawo żądać naprawy, a producent musi ją wykonać. To oznacza mniej elektronicznych odpadów i niższe koszty dla konsumenta.

Przedłużenie gwarancji o 12 miesięcy po wyborze naprawy stanowi dodatkową ochronę. Konsument, który zdecyduje się na naprawę zamiast wymiany, nie traci na tym — wciąż ma pełną ochronę gwarancyjną na naprawione urządzenie.

Prawo do używania części zamiennych od innych producentów lub części drukowanych w technologii 3D otwiera rynek usług naprawczych dla niezależnych serwisów. Konsument nie będzie zmuszony do korzystania wyłącznie z autoryzowanych serwisów producenta, co powinno obniżyć ceny napraw.

Dla Polski wdrożenie dyrektywy będzie wymagało zmian w prawie konsumenckim. Kary przewidziane w projekcie ustawy są znaczące, co sugeruje, że polski ustawodawca traktuje prawo do naprawy jako priorytet. Konsumenci polscy będą mieć takie same uprawnienia jak obywatele pozostałych krajów UE, choć implementacja nastąpi z opóźnieniem.