Prawo do naprawy 2026: nowe obowiązki dla producentów i prawa konsumentów

Unijna dyrektywa Right to Repair, która wejdzie w życie 31 lipca 2026 r., zmieni fundamentalnie prawa konsumentów i obowiązki producentów elektroniki oraz sprzętu AGD w Polsce. Nowe prawo ma na celu zwiększenie naprawialności produktów, ograniczenie ilości elektroodpadów oraz wydłużenie cyklu życia urządzeń.

Dlaczego zmienia się prawo do naprawy w Unii Europejskiej?

Problematyka elektroodpadów stanowi rosnące zagrożenie dla środowiska. Przedwczesne wyrzucanie naprawialnych produktów generuje w Unii Europejskiej około 35 mln ton elektroodpadów rocznie, co wiąże się ze zużyciem blisko 30 mln ton surowców oraz emisją ponad 260 mln ton gazów cieplarnianych. Dyrektywa Right to Repair jest bezpośrednią odpowiedzią na ten kryzys.

Komisja Europejska prognozuje, że rozwój rynku napraw przyniesie europejskiej gospodarce nawet 4,8 mld euro dodatkowej wartości rocznie. Chodzi zatem nie tylko o ochronę środowiska, ale również o ekonomiczne korzyści dla całego kontynentu.

Jakie produkty objęte są nowym prawem?

Dyrektywa dotyczy szerokie spektrum sprzętu. Przepisy obejmują m.in. pralki, zmywarki, odkurzacze, suszarki, telefony komórkowe, urządzenia chłodnicze, wyświetlacze elektroniczne, serwery, rowery elektryczne i skutery elektryczne. Łącznie regulacja dotyczy ponad 20 kategorii produktów, które są powszechnie używane w gospodarstwach domowych i biznesie.

Jakie nowe obowiązki czekają producentów i sprzedawców?

Producenci, sprzedawcy oraz serwisanci będą musieli zastosować się do szeregu nowych wymogów:

Dostęp do części zamiennych i dokumentacji

Firmy będą zobowiązane zapewniać dostęp do części zamiennych, dokumentacji technicznej i narzędzi umożliwiających naprawę urządzeń przez co najmniej 10 lat od daty sprzedaży produktu — zarówno w okresie gwarancji, jak i po jego zakończeniu. To oznacza, że konsumenci będą mogli naprawiać swoje urządzenia przez znacznie dłuższy okres niż dotychczas.

Projektowanie dla naprawialności

Produkty mają być projektowane w sposób umożliwiający ich łatwiejszy demontaż oraz serwisowanie. Producenci nie będą mogli celowo utrudniać dostępu do podzespołów czy stosować rozwiązań technicznych uniemożliwiających naprawę.

Rozsądne ceny

Producenci będą musieli ustalać “rozsądne” ceny za części zamienne i usługi naprawcze. Jednak pojęcie “rozsądnej ceny” budzi wiele kontrowersji wśród inspektoratów handlowych i organizacji branżowych, o czym będzie mowa poniżej.

Jakie nowe prawa zyskują konsumenci?

Konsuenci uzyskają znacznie silniejszą pozycję w relacjach z producentami. Przede wszystkim zyskają prawo do wyboru naprawy zamiast wymiany towaru — producent nie będzie mógł zmusić ich do przyjęcia nowego produktu, jeśli naprawa jest możliwa.

Dodatkowy rok ochrony w przypadku wyboru naprawy oznacza, że okres, w którym konsument może dochodzić swoich praw, wydłuży się z dwóch lat do trzech lat (licząc od daty zakupu). To daje konsumentom znacznie więcej czasu na zgłoszenie usterek i żądanie naprawy.

Producenci będą również zobowiązani do nieodpłatnego użyczenia konsumentowi towaru zamiennego na czas trwania naprawy — co pozwoli na normalne korzystanie z produktu podczas jego serwisowania.

Jakie kary grożą za naruszenie nowych przepisów?

Urzędy ochrony konkurencji i konsumentów będą mogły nakładać kary do 40 tys. zł na przedsiębiorców za:

• Utrudnianie dostępu do części zamiennych
• Brak udostępnienia dokumentacji technicznej
• Ustalanie nieuzasadnionych cen za części i usługi
• Odmowę naprawy w wybrany przez konsumenta sposób
• Dostarczenie towaru odnowionego bez zgody konsumenta

Egzekwować te przepisy będzie Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).

Jak Polska wdraża dyrektywę — projekt ustawy

W połowie czerwca na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy przygotowany przez UOKiK, który nowelizuje ustawę o prawach konsumenta oraz niektóre inne ustawy. Projekt zawiera jednak liczne niejasności, które zostały wskazane przez inspektoraty handlowe, ministerstwa i organizacje branżowe.

Element	Status	Uwagi
Termin wdrożenia	Do 31 lipca 2026 r.	Polska musi dostosować prawo krajowe do dyrektywy
Projekt ustawy	Opublikowany w czerwcu	W fazie konsultacji; zawiera luki i niejasności
Kary dla przedsiębiorców	Do 40 tys. zł	Brak jednoznacznych kryteriów do nakładania kar
Dostęp do części	Minimum 10 lat	Liczony od daty sprzedaży produktu
Dodatkowa ochrona konsumenta	+1 rok	Przy wyborze naprawy zamiast wymiany

Jakie problemy wskazują inspektoraty i organizacje branżowe?

Projekt ustawy spotkał się z krytycznymi uwagami od inspektoratów handlowych, ministerstwa i organizacji reprezentujących producentów. Główne problemy to:

Problem pojęcia “rozsądnej ceny”

Pomorski Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej zwraca uwagę na brak precyzyjnych kryteriów pozwalających na stwierdzenie, kiedy dana cena jest rozsądna. Projekt nie zawiera odniesienia do kosztów części zamiennych, nakładu pracy, przeciętnych cen rynkowych czy relacji naprawy do wartości nowego produktu. Taki poziom ogólności może prowadzić do rozbieżności interpretacyjnych.

W praktyce istnieje ryzyko, że producenci będą ustalać opłaty na poziomie “formalnie uzasadnionym, lecz na tyle wysokim, że konsumenci będą rezygnowali z naprawy na rzecz zakupu nowego towaru” — co byłoby sprzeczne z celem dyrektywy.

Wzrost sporów konsumenckich

Inspekorat w Poznaniu przestrzega przed wzrostem liczby postępowań ADR (polubowne rozwiązywanie sporów prowadzone przez organy PIH). Wydłużenie okresu ochrony konsumenta z dwóch do trzech lat może prowadzić do więcej spraw dotyczących:

• Braku realizacji odpowiedzialności przez przedsiębiorcę w wydłużonym terminie 12 miesięcy
• Odmowy doprowadzenia towaru do zgodności w sposób wybrany przez konsumenta
• Dostarczenia towaru odnowionego bez uprzedniej zgody konsumenta

Zwiększone koszty dla przedsiębiorców

Lubuski inspektorat zwraca uwagę na to, że regulacja może prowadzić do zwiększenia kosztów po stronie przedsiębiorców, którzy będą ponosić odpowiedzialność przez dłuższy okres niż obecnie.

Trudności w określeniu “typowej naprawy”

APPLIA — jedyna w Polsce organizacja reprezentująca producentów i importerów AGD — wskazuje, że obowiązek udostępniania informacji o orientacyjnych cenach pobieranych za “typową naprawę towaru” będzie trudny do zrealizowania w sposób jednolity i precyzyjny. Koszt naprawy zależy od wielu czynników:

• Kategorii towaru i modelu
• Rodzaju usterki
• Ceny części zamiennych
• Pracochłonności naprawy
• Sposobu organizacji serwisu
• Lokalizacji punktu napraw i kosztów dojazdu
• Inflacji oraz innych kosztów zmieniających się okresowo

Co to oznacza dla konsumentów i przedsiębiorców?

Nowe prawo do naprawy to przełom w ochronie konsumentów i ochronie środowiska. Dla konsumentów oznacza znacznie silniejszą pozycję negocjacyjną wobec producentów, prawo do wyboru naprawy zamiast wymiany oraz wydłużony okres ochrony. W praktyce będą mogli naprawiać swoje urządzenia przez znacznie dłuższy czas i za rozsądne ceny.

Dla przedsiębiorców to nowe obowiązki, ale również szansa na rozwój sektora usług naprawczych, który może generować znaczące przychody. Jednak wdrożenie przepisów wymaga doprecyzowania wielu pojęć — zwłaszcza definicji “rozsądnej ceny” i kryteriów do nakładania kar.

Przed 31 lipca 2026 r. Polska musi ostatecznie wdrożyć dyrektywę do swojego prawa. Konsultacje społeczne wskazują, że będą konieczne zmiany w projekcie ustawy, aby uniknąć rozbieżności interpretacyjnych i sporów między konsumentami a przedsiębiorcami. Ostateczna wersja powinna zawierać konkretne kryteria oceny “rozsądności” cen oraz jasne zasady egzekwowania nowych obowiązków.