Kredytowane prowizje zakazane. Banki przygotowują propozycje dla klientów

Banki nie mogą pobierać odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu konsumenckiego — to klarownie wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-744/24 z kwietnia 2024 roku, który podważył praktykę stosowaną przez instytucje finansowe przez wiele lat.

Jak banki konstruowały kredyty do tej pory?

Przez długi czas banki i instytucje pożyczkowe doliczały do kapitału kredytu opłaty, prowizje i składki ubezpieczeniowe, traktując je identycznie jak środki trafiające bezpośrednio do klienta. Na tych kredytowanych kosztach naliczały odsetki na takim samym poziomie jak na głównym kapitale. Ten mechanizm nazwano “piętrowymi odsetkami” — odsetkami od odsetek i od kosztów.

Praktyka była powszechna. Dotyczyła kredytów gotówkowych, kredytów ratalnych i pożyczek. Klient zaciągający kredyt na 10 000 złotych z prowizją 500 złotych faktycznie otrzymywał 9 500 złotych, ale spłacał odsetki od pełnej kwoty 10 000 złotych, w tym od prowizji, którą nigdy nie miał w ręku.

Czego orzekł Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej?

Wyrok TSUE jasno stwierdza: bank ma prawo do uzyskania rekompensaty z tytułu kredytowania kosztów, ale nie w modelu pobierania odsetek od tych kredytowanych kosztów. Zamiast tego bank powinien uwzględnić wartość, którą pobrałby z tytułu odsetek od kredytowanych kosztów, w odpowiednio zwiększonym oprocentowaniu całego kredytu.

To rozróżnienie jest kluczowe. Wyrok nie zakazuje kredytowania kosztów — zakazuje naliczania na nich odsetek. Bank może wciąż pobrać prowizję, ale musi to zrobić inaczej: poprzez wyższe oprocentowanie kapitału, a nie poprzez dodatkowe odsetki od samych kosztów.

Kto jest poszkodowany i co mu się należy?

Poszkodowani są wszyscy klienci, którzy mają lub mieli umowy kredytowe zawierające mechanizm kredytowania kosztów z naliczaniem na nich odsetek. Dotyczy to zarówno kredytów aktualnie spłacanych, jak i tych już zamkniętych.

Zgodnie z wyrokiem TSUE, klienci mają prawo do zwrotu odsetek naliczonych i zapłaconych od kredytowanych kosztów. Wysokość tego zwrotu zależy od konkretnej umowy — od kwoty kredytowanego kosztu, oprocentowania i okresu spłaty.

Jak banki reagują na wyrok?

Związek Banków Polskich potwierdził, że prowadzi zaawansowane prace nad jednolitym podejściem sektora do rozwiązania problemu. Prezes ZBP Tadeusz Białek oświadczył, że dialog prowadzony jest również z Rzecznikiem Finansowym.

Niektóre banki już działają. Kancelaria Votum Finance Help doniosła na początku czerwca 2024 roku o przypadkach, w których kredytobiorcy otrzymywali propozycję zwrotu odsetek naliczonych i zapłaconych od kredytowanej prowizji.

Spodziewane rozwiązanie będzie miało formę ugody, która zamykałaby drogę do dalszych roszczeń. Dla kredytodawców jest to sposób na zabezpieczenie się przed sytuacją, w której zwrot dla już spłaconego kredytu “resetuje” roczny termin na zgłoszenie oświadczenia o sankcji kredytu darmowego.

Konflikt interpretacji: banki vs. kancelarie odszkodowawcze

Nie wszyscy interpretują wyrok TSUE w taki sam sposób. Kancelarie specjalizujące się w skupowaniu wierzytelności i wykorzystywaniu sankcji kredytu darmowego widzą w wyroku podstawę do żądania zwrotu całego oprocentowania kredytu — tzw. sankcji kredytu darmowego.

Banki kategorycznie się z tym nie zgadzają. Prezes ZBP podkreślił, że wyrok TSUE nigdzie nie wskazuje na prawo do sankcji kredytu darmowego. Jego zdaniem rozszerzające interpretacje wyroku to nie przejaw troski o interes konsumenta, lecz realizacja modelu biznesowego kancelarii odszkodowawczych zmierzającego do maksymalizacji zysku.

Komitet Stabilności Finansowej wskazał sankcję kredytu darmowego jako czynnik destabilizujący dla sektora bankowego o rosnącym znaczeniu. Jednak zdarzają się już wyroki sądów, które idą w kierunku interpretacji kancelarii odszkodowawczych.

Co to oznacza dla konsumenta?

Jeśli masz kredyt z kredytowanymi kosztami, masz prawo do zwrotu odsetek od tych kosztów. Nie musisz czekać na propozycję banku — możesz złożyć reklamację, powołując się na wyrok TSUE C-744/24.

Jednocześnie warto być ostrożnym wobec ofert kancelarii odszkodowawczych, które obiecują zwrot całego oprocentowania (sankcję kredytu darmowego). Taka interpretacja jest dyskusyjna i może nie być ostatecznie uznana przez sądy.

Najlepszą strategią jest:

1. Sprawdzenie umowy — czy zawiera kredytowanie kosztów i naliczanie na nich odsetek?
2. Złożenie reklamacji do banku — z powołaniem się na wyrok TSUE, z żądaniem zwrotu odsetek od kredytowanych kosztów
3. Śledzenie komunikatów banku — dotyczących propozycji dla klientów z taką konstrukcją umowy
4. Unikanie pośredników — jeśli bank zaproponuje ugodę, możesz ją zaakceptować bez pośrednictwa kancelarii

Perspektywy zmian w produktach kredytowych

Wyrok TSUE wpłynie na pewno na konstrukcje nowych produktów kredytowych. Banki będą musiały zmienić sposób, w jaki pobierają opłaty za kredyty. Zamiast kredytowania kosztów i naliczania na nich odsetek, będą musiały albo pobierać koszty z góry (przed wypłatą kredytu), albo uwzględniać je w wyższym oprocentowaniu.

Dla nowych kredytobiorców oznacza to większą przejrzystość — będzie jasne, ile faktycznie kosztuje kredyt, bez mechanizmu piętrowych odsetek. Dla banków to zmiana w modelach biznesowych, ale zgodna z prawem unijnym.

Wyrok TSUE to przełom w ochronie konsumenta na rynku kredytów. Pokazuje, że nawet długoletnie praktyki branżowe mogą zostać uznane za niedozwolone, jeśli naruszają prawa konsumenta. Dla poszkodowanych kredytobiorców to szansa na odzyskanie części zapłaconych odsetek. Ważne jest działanie — złożenie reklamacji i monitorowanie komunikatów banku.