Cesja wierzytelności SKD: jak banki łamią prawa konsumenta

Cesja wierzytelności z sankcji kredytu darmowego to coraz częściej proponowana konsumentom alternatywa dla samodzielnego dochodzenia roszczeń na drodze sądowej, ale wiąże się z szeregiem istotnych ryzyk, o których kredytobiorcy nie zawsze są odpowiednio informowani.

Jak działa model cesyjny w sprawach SKD?

Firmy skupujące roszczenia dotyczące sankcji kredytu darmowego działają według modelu cesyjnego, który zakłada masowe skupowanie wierzytelności celem ich dochodzenia przed sądem. Wierzytelności są nabywane za niewielki ułamek ich wysokości nominalnej, a dodatkowo płatność ceny jest uzależniona od ich zasądzenia i wyegzekwowania. Cesja tych wierzytelności jest coraz częściej przedstawiana jako szybka i wygodna alternatywa dla samodzielnego dochodzenia roszczeń.

Problem polega na tym, że spółki w sposób mniej lub bardziej legalny uzyskują dostęp do dużych baz danych osób posiadających zobowiązania finansowe, które miały potencjał na ich zakwestionowanie właśnie z wykorzystaniem instytucji sankcji kredytu darmowego. Następnie wykorzystywane są te dane celem nawiązania kontaktu i zakontraktowania klienta, często z wykorzystaniem asystentów AI do obsługi komunikacji elektronicznej (tzw. chatbot).

Ile rzeczywiście warte są wierzytelności SKD?

Konsumenci często nie są świadomi wysokości przysługującego im roszczenia od banku lub instytucji finansowej, albowiem samo wyliczenie wysokości roszczenia przysługującego w ramach sankcji kredytu darmowego do najprostszych nie należy. Wysokość ta będzie różna w zależności od tego, czy mamy do czynienia z kredytem spłaconym czy czynnym. W tym ostatnim wypadku należy bowiem uwzględnić jeszcze wysokość różnicy pomiędzy aktualną wysokością kapitału kredytu a tą, która pozostanie do spłaty po zastosowaniu sankcji.

Przecięta kwota wartości przedmiotu sporu może wahać się w przedziale od 15 000 zł do nawet 45 000 zł, ale są i takie osoby, którym względem banku przysługują roszczenia w wysokości nawet 150 000 zł. Firmy odszkodowawcze jednak często proponują kredytobiorcom w zamian za odkupienie roszczeń na tym poziomie kwoty w wysokości zaledwie kilku tysięcy złotych.

Parametr	Wartość
Minimalna wartość sporu SKD	15 000 zł
Przeciętna wartość sporu SKD	15 000–45 000 zł
Maksymalna wartość sporu SKD	150 000 zł
Typowa oferta firm odszkodowawczych	kilka tysięcy złotych
Dysproporcja (przykład)	30 000 zł wierzytelności vs. 3 000–5 000 zł oferowanego wynagrodzenia

Co to oznacza dla konsumenta: Dokonując cesji, konsument może stracić nawet 80-90% wartości przysługującego mu roszczenia. Brak pełnej informacji o rzeczywistej wysokości wierzytelności sprawia, że kredytobiorcy nie mogą racjonalnie ocenić, czy zaproponowana kwota jest uczciwa.

Czy umowy cesji mogą być abuzywne?

Przepisy prawa nie zabraniają samego skupowania wierzytelności od kredytobiorców, ale nie oznacza to automatycznie, że każda sprawa jest bezproblemowa. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł 9 października 2025 r. w sprawie C-80/24, że dopuszczone są tego typu zobowiązania, ale umowy te mogą być badane na linii podmiot profesjonalny – konsument, zwłaszcza pod kątem ich abuzywności, wad oświadczenia woli (stan wyłączający świadome lub swobodne podjęcie decyzji, pozorność, błąd, podstęp) czy nawet wyzysku.

Praktyka ta może zostać uznana za wątpliwą w sytuacji, gdy w zamian za dokonanie cesji roszczenia, kredytobiorcy nie otrzymują wynagrodzenia odpowiednio wysokiego w stosunku do zbiewanej wierzytelności. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy dane postanowienie określa główne świadczenia stron, w szczególności wynagrodzenie należne nabywcy wierzytelności. Jeżeli postanowienia dotyczące głównych świadczeń stron zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, przejrzysty i zrozumiały dla konsumenta, możliwość ich kontroli pod kątem abuzywności jest co do zasady ograniczona — jednak ocena ta musi być każdorazowo dokonywana z uwzględnieniem treści konkretnej umowy i okoliczności jej zawarcia.

Problemy proceduralne w sądach

Firmy skupujące roszczenia dotyczące sankcji kredytu darmowego mają już ok. 10 tysięcy pozwów w Sądzie Rejonowym Poznań-Nowe Miasto i Wilda. Ze względu na powstające zatory, część spraw przekierowywano do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli. Ministerstwo Sprawiedliwości zaproponowało doprecyzowanie przepisów, że przelew wierzytelności w danej sprawie nie wpływa na właściwość sądu — ma się to odnosić także do polisolokat.

Problemy mogą wynikać również z samego procesu kontraktowania. Część umów dotyczących nabycia wierzytelności z tytułu sankcji kredytu darmowego zawierana jest przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, co powoduje niekiedy konieczność badania przez sąd kwestii związanych ze sposobem identyfikacji stron, zakresem składanych oświadczeń woli oraz wykazaniem skutecznego wyrażenia zgody na warunki umowy.

Jak bronić się przed abuzywną cesją?

Zanim zdecydujesz się na cesję wierzytelności, warto:

1. Wylicz rzeczywistą wysokość roszczenia — skonsultuj się z prawnikiem, aby poznać dokładną wartość przysługującego Ci roszczenia z tytułu sankcji kredytu darmowego.

2. Porównaj oferty — jeśli otrzymujesz propozycję od firmy odszkodowawczej, sprawdź, czy wynagrodzenie jest proporcjonalne do wartości wierzytelności.

3. Przeczytaj umowę uważnie — upewnij się, że wszystkie postanowienia są sformułowane w sposób jednoznaczny, przejrzysty i zrozumiały.

4. Weryfikuj proces kontraktowania — jeśli umowa zawierana jest elektronicznie, upewnij się, że jasno wyrażasz zgodę na warunki i że sposób identyfikacji jest bezpieczny.

5. Rozważ samodzielne dochodzenie roszczeń — choć wymaga więcej czasu i zaangażowania, pozwala zachować kontrolę nad całą sprawą i otrzymać pełną wartość roszczenia.

Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, zarówno pod kątem skuteczności przelewu wierzytelności, jak i treści stosunku prawnego łączącego konsumenta z podmiotem nabywającym roszczenie. Jeśli masz wątpliwości, warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawach konsumenta, zanim podpiszesz umowę cesji.